Osiedla robotnicze Rudy Śląskiej

Wyjazd do Rudy Śląskiej miał być kolejnym z cyklu „Swego nie znacie”. Z Rudy Śląskiej kojarzyłam tylko Halembę, a i to jedynie z nazwy i faktu, że w Tychach był autobus, który tam jechał i kiedyś z niego skorzystałam jadąc na letni obóz. Szybko się okazało, że Ruda Śląska to praktycznie jedno wielkie osiedle robotnicze. Gdzie się nie obróciliśmy, tam było jakieś osiedle. W związku z tym, zamiast na wpis z cyklu „Swego nie znacie” zapraszam Was na wpis o osiedlach robotniczych Rudy Śląskiej.

KOLONIA ROBOTNICZA FICINUS I WERDON

Dwa najsłynniejsze osiedla robotnicze Rudy Śląskiej to Kaufaus i Ficinus. Osiedla te, jak się okazało, różnią się od siebie drastycznie.

Kolonia Ficinus powstała w latach 1860-1867 w Rudzie Śląskiej – Wirku przy ulicy Kubiny. Jest to najstarsze zachowane osiedle patronackie na Górnym Śląsku. Osiedle powstało na użytek pracowników kopalni Gottessegen [Błogosławieństwo Boże]. Za jego budowę odpowiadał Georg Ficinus, radca górniczy i dyrektor generalny dóbr hrabiego Henkel von Donnersmarcka. Od jego nazwiska osiedle wzięło swoją nazwę.

Na osiedle składa się kompleks budynków z piaskowca, co wyróżnia osiedle na tle innych kolonii robotniczych budowanych z cegły. W każdym budynku mieszkalnym znajdowały się cztery mieszkania, na które składał się przedsionek, kuchnia i pokój.

Mieszkańcami osiedla byli górnicy, którzy poza pracą w kopalni zajmowali się również uprawą roli na polach znajdujących się za budynkami mieszkalnymi osiedla. Byli nie tylko górnikami, ale także rolnikami, większość z nich rekrutowana była z rejonów wiejskich. Dlatego do mieszkań przynależały zabudowania gospodarcze, w których mieszkańcy hodowali drób, czy trzodę chlewną. Dzięki temu pracownicy i ich rodziny mogły ograniczyć wydatki na żywność, ale też mogli zachować częściowo styl życia, do jakiego byli przyzwyczajeni.

Obecny wygląd osiedla jest wynikiem rewitalizacji, która nastąpiła po przejęciu osiedla przez miasto w 1996 roku. Szeroko zakrojone prace obejmowały położenie kostki brukowej, wymianę infrastruktury technicznej, położenie nowej kanalizacji, sieci elektrycznej i teletechnicznej, postawienie ławek, koszy na śmieci. W 2006 roku osiedle wpisano na Szlak Zabytków Techniki województwa śląskiego.

Poza kolonią Ficinus, w Wirku znajduje się również kolonia Werdon, znajdująca się pomiędzy ulicami 1-go Maja, Ściegiennego, Katowicką. Powstawała w latach 1913-1927, w dwóch etapach. Na skraju osiedla znajduje się kościół świętych Wawrzyńca i Antoniego.

OSIEDLE ROBOTNICZE KAUFHAUS

Drugim z osiedli jest Kaufhaus, który robi zupełnie inne wrażenie. Jak Ficinus sprawiał wrażenie spokojnego, zatopionego w historii, bezpiecznego przez otoczenie nowszych osiedli. Tak Kaufhaus to niszczejące, sprawiające wrażenie niebezpiecznego, osiedle popisanych spreyami budynków z czerwonej cegły.

Osiedle znajduje się na granicy dwóch przemysłowych dzielnic Rudy Śląskiej – Chebzia i Nowego Bytomia. Jest praktycznie otoczone przez budynki Huty Pokój i to dla jej pracowników zostało wybudowane w latach 1880–1913. Oprócz budynków mieszkalnych wybudowano m.in.: dom noclegowy dla samotnych robotników i nowoczesny dom towarowy.

Jako pierwsze na terenie osiedla zostało wybudowane więzienie, później zaadaptowane na szkołę, a następnie dom noclegowy dla samotnych robotników. W latach siedemdziesiątych XIX wieku przystąpiono do budowy wielopiętrowych budynków mieszkalnych z przewagą mieszkań złożonych z dwóch pokoi i kuchni. W kolejnym etapie, w latach 1880-1901 wybudowano kolejne 22 budynki mieszkalne zlokalizowane wzdłuż ulicy Niedurnego [Morgenroth Strasse], z obu stron ulicy Gwardii Ludowej [Guttehoffnung Strasse] oraz cztery budynki przy ulicy Kubicy [Schlafhaus Strasse].

Trzeci etap budowy to powstanie budynków przy ulicy Podgórze [Eisenbahndreieck Strasse]. Budynki te różniły się wyglądem i standardem od poprzednich. Były one przeznaczone dla urzędników i majstrów. Miały wybrukowane wewnętrzne ulice. W tym okresie powstał również dom towarowy.

Około roku 1913 wykształciło się centrum handlowe osiedla, na które składały się dwa budynki wybudowane w tym roku. Były to dwa duże narożne budynki mieszkaniowo usługowe. Jeden powstał przy ulicy Gwardii Narodowej, drugi – przy Rudzkiej. Ostatnie budynki osiedla powstały na jego północnej stronie w latach dwudziestych XX wieku.

W latach osiemdziesiątych XX wieku, część budynków powstałych w pierwszym etapie budowy rozebrano.

NOWY BYTOM

W Nowym Bytomiu przy ulicy Parkowej znajdziecie zespół budynków wybudowanych w latach osiemdziesiątych XIX wieku dla pracowników huty, a następnie robotników kopalni Frieden. Zespół składa się z 10 budynków.

Natomiast po drugiej stronie ulicy Niedurnego, na ulicy Wojska Polskiego, prostopadłej do Jana Pawła II znajdziecie budynki powstałe najprawdopodobniej w latach 1910-1912 dla pracowników huty żelaza Friedenshutte.

Kolejna kolonia robotnicza w dzielnicy Nowy Bytom to Neubau powstała w latach 1902-1904 dla pracowników huty żelaza Friedenshutte. Na kolonię składają się cztery równolegle położone budynki przy ulicy Krasickiego. Pomiędzy budynkami znajdowały się nieistniejące dzisiaj zabudowania gospodarcze.

GODULA

W dzielnicy Godula znajdziecie osiedle robotnicze Hofrichtera wybudowane z inicjatywy Schaffgotschów. Znajduje się ono w rejonie ulic Nowaka, Kolbe, Tiałowskiego, Goduli i Czereśniowej. Powstawało w dwóch etapach – większość budynków zbudowano w latach 1910-1915, pozostałe około roku 1930. Na mieszkania składały się dwa pokoje z kuchnią i łazienką. Na podwórkach znajdowały się chlewiki i komórki na węgiel.

RUDA

W najstarszej dzielnicy Rudy Śląskiej – Rudzie, znajduje się osiedle robotnicze Carl Emanuel. Powstawało od połowy XIX wieku do roku 1922. Niestety spora część osiedla nie dotrwała do czasów obecnych. Architektem obiektów powstałych po roku 1909 był Hans von Poellnitz.

Istniejące do dziś budynki znajdują się w obrębie ulic Wolności i Raciborskiej. Tworzą zamknięty kwartał z wewnętrznym dziedzińcem, na którym usytuowane są pomieszczenia gospodarcze.

BIELSZOWICE

W dzielnicy Bielszowice znajdziecie zabytkowe osiedle robotnicze KWK Bielszowice [Bielschowitz]. Wybudowano je w 1905 roku. Usytuowane jest przy ulicy Księdza Niedzieli 22-32. Zespół składa się z sześciu budynków różniących się od siebie detalami architektonicznymi i formami dachu. Szczyty budynków wykonano w konstrukcji szachulcowej.

---

Na tym kończymy zestawienie, ale uwierzcie mi, że to jeszcze nie są wszystkie kolonie robotnicze Rudy Śląskiej. Nie ma w tym zestawieniu chociażby tych z ulicy Radoszowskiej w Kochłowicach, koloni Rudahammer – którą chciałabym zobaczyć, osiedla Ruda 1 – też wygląda interesująco, czy Morgenroth.

Na stronie Wirtualna Ruda znajdziecie przewodniki po poszczególnych dzielnicach Rudy Śląskiej oraz ich najciekawszych atrakcjach.